سومین شمارة فصلنامه «ایراس منتشر شد

سومین شمارة فصلنامه «ایراس» ویژة پائیز 1387 در 190 صفحه از سوی موسسه مطالعاتی روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز (ایراس) منتشر شد. نویسندگان در این شماره با رویکرد تحلیلی کوشیده‌اند تا تحولات مختلف منطقه را در سه حوزة سیاسی، فرهنگی وسیاسی، فرهنگی و اقتصادی مورد مداقه قرار دهند  .

مقالاتی که در این شمارة «ایراس» در حوزة سیاسی به رشتة تحریر درآمده‌اند، عبارت‌اند از؛


«فرهنگ استراتژیک روسیه» به قلم دکتر عبد‌العلی قوام
چکیده
براساس رویکرد فرهنگ استراتژیک، سیاست خارجی روسیه پوتین، تداوم سیاست سنتی این کشور در قلمرو نظام بین الملل یعنی تثبیت قدرت ملی در محیط ژئوپلیتیک و دستیابی به نفوذ جهانی در نظام یک قدرت بزرگ است. نگارنده در این مقاله می کوشد تا به تحلیل سیاست خارجی روسیه از طریق رویکرد فرهنگ استراتژیک بپردازد. استدلال اصلی این مقاله این است که در دوره ریاست جمهوری پوتین فرهنگ اقتصادی در کنار فرهنگ سیاسی، هسته های اصلی فرهنگ استراتژیک روسیه را تشکیل می دهد. طبق این استدلال چنانچه منافع ژئوپلیتیک روسیه دربرگیرنده منافع ژئو اکونومیک آن کشور نباشد، اهمیت خود را از دست خواهند داد.

«بازی بزرگ در آسیای مرکزی: ابزارها، اهداف و استراتژی‌ها»، به قلم دکتر احمد نقیب‌زاده
چکیده
آسیای مرکزی پس از دهه1990 به ویژه رویداد تروریستی 11 سپتامبر 2001 به واسطه تقابل و تعارض منافع و ارزشهای دولت ها و قدرت های بزرگ منطقه ای و فرامنطقه ای جایگاه و اهمیت بین المللی قرن نوزدهم خود را بازیافته است. به باور نگارنده، جایگاه بین المللی آسیای مرکزی نه به واسط? موضوعات اقتصادی که به خاطر ملاحظات ژئواستراتژیک و ژئوپلیتیک می باشد. خلأ قدرت موجود در منطقه آسیای مرکزی، عامل اصلی در تشدید رقابت میان سه قدرت آمریکا، روسیه و چین از یک سو و کشورهای ایران، ترکیه، عربستان و پاکستان از سوی دیگر می باشد. بنا بر استدلال نگارنده، ایران به واسط? بهره مندی از موقعیت ممتاز ژئوپلیتیک، نقش تعیین کننده ای در موازنه قدرت های یاد شده دارد.

 «امپراتوری، مذهب و غربی‌سازی: انقلابی از بالا در روسیه و ایران» به قلم دکتر ژند شکیب (به زبان انگلیسی)

Abstract
Conceptions of identity among mass and elite play a crucial role in the modernization process emerging from geo-political and cultural encounters with
the ‘West.’ These conceptions and debates over identity play a leading role in the conceptualization of ‘modernity’ defined as the course for future political, economic, and cultural change. This imaging of identity and thereby modernity constituted an evaluation, however haphazard, of possible paths to change from which to choose.  This choice in turn broadly determines which existing cultural and religious  traditions/frameworks are to be abandoned or preserved. This article focuses on what I call ‘revolutionary westernization from above’ a unique form of modernization utilized by the Romanov and Pahlavi monarchies. This policy of revolutionary westernization from above deemed essential by the Romanov and Pahlavi dynasties given geo-political and domestic conditions, created a fissure in society and blocked political development. It also says much about these countries’ relationship with the West, the varied conceptions of their respective identities, and ultimately the dynamics of the revolutionary ideologies that came to power after the demise of the Romanov and Pahlavi monarchies.


«گفتمان‌کاوی در روابط ایران و روسیه» به قلم محمود شوری
چکیده
مرحله جدید در روابط ایران و روسیه که با فروپاشی شوروی آغاز شد، از سوی بازیگران متفاوت با گزاره های مختلفی مورد ارزیابی قرار گرفته است. تحلیل گفتمان به مثابه یک رویکرد یا گرایش میان رشته ای، در سالهای اخیر افق های تازه ای برای نگریستن و بازخوانی متون و سوژه های قدیمی و گاه تکراری در برابر تحلیل گشوده است. مقاله حاضر می کوشد با شناسایی برخی گزاره های محوری، گفتمان ها یا خرده گفتمان های مختلفی که روابط ایران و روسیه را در یک فرایند تاریخی شکل داده اند، مورد بازکاوی قرار دهد.

«سیاست خارجی و امنیتی اکراین پس از انقلاب نارنجی» به قلم تاراس کوزیو
چکیده
مقاله پیش‌رو به بررسی سیاست خارجی اوکراین می پردازد. بخش اول، اولویت های سیاست خارجی یوشچنکو را در دو حوزه  اصلی بررسی می کند: بهبود روابط با ایالات متحدهو اتحادیه اروپا و دستیابی به عضویت در سازمانهای بین المللی بزرگ که تمرکز آن بیشتر بر سیاست های اوکراین نسبت به ناتو و اتحادیه اروپا است و بخش دوم درجه  حمایت های سیاسی و داخلی را برای اولویت های سیاست خارجی اوکراین به بحث می گذارد.

«ایران در سازمان همکاری‌های شانگهای؛ منافع و امنیت» به قلم علی آدمی
چکیده
سازمان همکاری شانگهای در سال 2001 با حضور کشورهای روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان تأسیس شد. هند، پاکستان و ایران نیز در سال 2005 به عنوان عضو ناظر به این سازمان ملحق شدند. ایجاد اتحادیه بزرگ آسیایی با هویت شرقی تأمین کننده منافع اعضا در عصر منطقه‌گرایی باشد و اعضا در چارچوب آن ضمن برطرف کردن ابهام هویتی، بتوانند در قالب اتحاد و ائتلاف که بالاترین سطح همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در سیاست بین‌الملل است، از اهداف مهم و کلان آنها بوده که البته در کنار آنها می‌توان مبارزه با تروریسم، جدایی‌طلبی، همکاری‌های اقتصادی و سیاسی و دغدغه‌های مشترک مرزی را افزود. جمهوری اسلامی ایران نیز که با فشار سیاسی و اقتصادی برخی قدرت‌های بزرگ در منطقه مواجه شده و با افزایش حضور نظامی آمریکا در مناطق مجاور و همسایه، دچار سیاست‌های تحمیلی انزواگرایانه ایالات متحده شده است، و از سوی دیگر دارای توانمندی‌ها و ظرفیت‌های فراوان اقتصادی بخصوص اقتصاد انرژی برای دنیای شرق است، می‌تواند در چارچوب اتحادیه بزرگتری با دغدغه‌های امنیتی و سیاسی مشترک اعضا، و تعریف چالش‌ها و فرصت‌های مشترک، منافع و امنیت ملی خود را در قالب اتحادیه ابتدا به صورت دقیق تعریف و سپس حمایت و تقویت نماید. تعاملات امنیتی نیازمند همکاری و تفاهم متقابل و چند جانبه کشورهای خاص یک حوزه جغرافیایی است و جمهوری اسلامی ایران برای تحقق‌بخشی و ایجاد ضریب امنیتی بالا و افزایش پتانسیل‌های خود برای چانه‌زنی در عرصه جهانی محتاج منطقه‌گرایی و اتحاد محوری در مهمترین مسأله مورد نیاز خود یعنی امنیت است.


در حوزة فرهنگی سه مقاله به چاپ رسیده که عناوین آن به قرار زیر است؛

«مقدمه‌ای بر روسیه‌شناسی» به قلم دکتر رضا داوری اردکانی
این مقاله برگرفته از سخنرانی آقای دکتر رضا داوری اردکانی، رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران است که اردیبهشت 1386در همایش روسیه‌شناسی در ایران و جهان که در دانشکدة مطالعات جهانِ دانشگاه تهران برگزار شد، ایراد گردیده است.

«اوضاع روسیه و احوال روسیان در سفر نام? ابن فضلان» به قلم دکتر ناصر تکمیل همایون
چکیده
احمد ابن فضلان ابن العباس ابن راشد ابن حماد، به تحقیق یکی از سیاحان تاریخ تمدن اسلامی است. ابن فضلان، سفر تبشیری و تبلیغی خود را از بغداد آن روزگار آغاز کرده است و یادداشت های وی اکنون به عنوان سفرنامه یاکتاب ابن فضلان شهرت جهانی یافته است. سفرنامه ابن فضلان یکی از معتبرترین گزارش هایی است که درباره  مناطق واقع در غرب دریاچه  خوارزم تا شمال دریای خزر و کرانه های ولگا به نگارش درآمد و اطلاعات با ارزشی که چند قرن بعد، در منابع مورخان و جغرافیدانان مسلمان آمده، ارائه کرده است.

«سمرقند» به قلم دکتر بهرام امیراحمدیان
چکیده
سمرقند، یکی از کهن ترین شهر های جهان، در آسیای مرکزی و در قلمرو جمهوری ازبکستان قرار دارد. این شهر از جمله شهرهایی است که از آغاز شکل گیری خود تا کنون، بدون وقفه، همچون موجودی زنده و بالنده به حیات خود ادامه داده اند. سمرقند که آواز? آن از ماوراءالنهر دوره  اسلامی تا جمهوری ازبکستان کنونی سراسر جهان را در نوردیده است، شهری است پر رمز و راز، با پیشینه ای کهن و فرهنگی غنی که تولیدات مادی و معنوی آن در جهان پر آوازه است. نام سمرقند همواره در کنار جاده  ابریشم می نشیند و یادآور دوران شکوفایی فرهنگ و اقتصاد در شرق کهن است. موقعیت چهار راهی و واقع شدن در مسیر جاده ابریشم، نام سمرقند را جاویدان ساخت. بازرگانانی که در مسیر جاده  ابریشم به تجارت می پرداختند، هنگام رسیدن به سمرقند، با اشتیاق در آن اتراق می کردند و به این ترتیب در کنار مبادله  کالاهای مادی، مبادله فرهنگی نیز جریان می یافت این شهر زیبا که به دلیل برخورداری از جلوه های طبیعی، معنوی و فرهنگی، در طول تاریخ مشتاقان بسیاری را به سوی خویش فرا خوانده است، هنوز هم پس از گذشت بیش از 27 سده، همچنان پر بار خویش و شکوفاست. زیبایی و شکوه سمرقند چنان بود که پای آن را به قلمرو ادبیات باز کرد و شاعران و نویسندگان بسیاری در آثار خود از آن یاد کردند یا در آرزوی دیدارش به انتظار نشستند. سمرقند در عین حال ایرانی و مأمن ایرانی تباران و فارسی زبانان است،  شهری جهانی و متعلق به جهانیان است زیرا بزرگانی که از این شهر و در فضای معنوی فرهنگ ایرانی برخاستند، همچون ستارگانی بر آسمان علم و ادب، جهانی رابه سوی خویش فراخواندند. به همین سبب شهر سمرقند بنا به توصیه های سازمان یونسکو در سال 2001 و نیز سازمان کنفرانس اسلامی در سال 2007 آیین های بین المللی خود را جشن گرفته است.


تنها مقالة این شماره «ایراس» که به حوزة اقتصادی اختصاص یافته است عبارت است از؛

«انرژی جهانی: نگاهی به ده سال آینده» به قلم آ.و.گنچارنکف
چکیده
این مقاله به بررسی ساختار بازار انرژی با توجه به تغییر ساز و کارهای شکل گیری بازار جهانی در نیمه  دوم قرن بیستم می پردازد. اقتصاد جهانی وابسته به ذخایر نفت و گاز به دلیل کاهش منابع انرژی با خطرات جدی روبرو است از سوی دیگر به همان نسبت میزان ظرفیت تکمیلی استخراج نفت نیز محدود است در این شرایط کشورهای مصرف کننده به مقوله گسترش انرژی جایگزین توجهی ویژه دارند. چنین شرایطی نیاز به سرمایه گذاری گسترده در مناطق نفت خیزی مانند آفریقای غربی، آسیای مرکزی، خزر و روسیه که ظرفیت های استخراجی را جایگزین کرده اند افزایش داده است.


در بخش گزارش نیز مطلب زیر ارائه شده است؛

«گذری بر نقش مستشرقان روسی در مناطق کردنشین ایران» به قلم مهری پاکزاد
چکیده
در طول تاریخ، مستشرقان بسیاری با سفر به نواحی مختلف، دستاورد سفرها و مطالعات خود را به صورت کتاب ها و مقالات گوناگون به جامعه بشری تقدیم کرده اند. در این میان، مستشرقان روسی، بیش از سایرین در نواحی غرب ایران، بویژه نواحی کردنشین، به سیر و سفر و تحقیق و تفحص پرداخته اند. در مقاله  حاضر سعی شده است، ضمن معرفی برخی مستشرقان روس، بخشی از آرا، نظریه ها و سخنان آنان در خصوص تاریخ، زبان و فرهنگ و تمدن ملت کرد، اشاره شود. معرفی نویسندگان و پژوهشگران برجسته  روسی و آثار مهم آنان در مورد مناطق کردنشین و پیشینه تاریخی و فرهنگی این منطقه از کشور، ضمن آنکه دریچه ای نو، برای شناخت هر چه بیشتر خدمات فرهنگی روس در ایران خواهد بود، زمینه تازه ای را نیز برای مطالعات کردشناسی فراهم خواهد کرد.


فصلنامه ایراس به صاحب‌امتیازی موسسه فرهنگی مطالعاتی روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز با مدیرمسئولی و سردبیری دکتر مهدی سنایی منتشر می‌شود.


نظر بدهید

لینک ثابت - نوشته شده توسط Abolfazl sedghi در سه شنبه 87 اسفند 20 ساعت ساعت 9:58 عصر